MON na FB i Twiterze MON na Facebook MON na Twitterze MON na G+
MON na YouTube MON na FlickR
Unia Europejska

ZAANGAŻOWANIE POLSKI W REALIZACJĘ WSPÓLNEJ POLITYKI BEZPIECZEŃSTWA I OBRONY UE – WYMIAR WOJSKOWY

Wspólna Polityka Bezpieczeństwa i Obrony, WPBiO (Common Security and Defence Policy), obok członkostwa w NATO, współpracy ze Stanami Zjednoczonymi oraz współpracy regionalnej, stanowi jeden z podstawowych filarów polskiej polityki bezpieczeństwa. Zasada ta jest zapisana w Strategii Bezpieczeństwa Narodowego RP i znajduje praktyczne odzwierciedlenie w sposobie, w jaki Polska prowadzi swoją politykę zagraniczną i bezpieczeństwa.

 Polska aktywnie włączała się w rozwój wojskowych aspektów WPBiO jeszcze przed swoim przystąpieniem do UE. W 2003 r. braliśmy udział w operacji EUFOR Concordia w Macedonii oraz uczestniczyliśmy w wypracowaniu Europejskiej Strategii Bezpieczeństwa (European Security Strategy). Uzyskanie w 2004 r. pełnego członkostwa w Unii Europejskiej zdynamizowało zaangażowanie Polski w realizację Wspólnej Polityki  Bezpieczeństwa i Obrony. Od tego czasu, Polska dała się poznać jako aktywny partner, zaangażowany zarówno w koncepcyjne, jak i praktyczne działania UE, podejmowane w celu zwiększenia bezpieczeństwa międzynarodowego. W 2011 roku, jako prezydencja, Polska zdała swoisty „egzamin dojrzałości”, potwierdzając, że jest zdolna do podjęcia inicjatywy i wniesienia wymiernego wkładu w budowanie Wspólnej Polityki  Bezpieczeństwa i Obrony.


Rozwój zdolności obronnych UE

Od początku członkostwa w UE, bierzemy aktywny udział w pracach służących rozwojowi wojskowych zdolności reagowania kryzysowego UE. W szczególności, uczestniczymy w pracach Europejskiej Agencji Obrony (European Defence Agency – EDA), mającej na celu m.in. harmonizację rozwoju zdolności obronnych krajów członkowskich i poprawę efektywności wspólnego wykorzystania zasobów na potrzeby prowadzenia operacji. W lipcu 2006 roku Polska przystąpiła do „Międzyrządowego reżimu stymulującego konkurencyjność europejskiego rynku zbrojeniowego” Agencji. Realizujemy ponadto kilka programów badawczych, koordynowanych przez EDA, w tym między innymi w obszarze Ochrony Wojsk (force protection). Polska podpisała także list intencyjny w sprawie Europejskiej Floty Transportu Strategicznego (European Air Transport Fleet - EATF).

Polska aktywnie angażuje się w tworzenie Grup Bojowych - jednostek szybkiego reagowania, umożliwiających UE podjęcie poza jej granicami natychmiastowych działań w sytuacjach kryzysowych. W pierwszym półroczu 2010 r. Polska pełniła rolę państwa ramowego Grupy Bojowej utworzonej wspólnie z Niemcami, Litwą, Słowacją i Łotwą, odpowiadając za organizację dowództwa sił i elementu bojowego grupy. Ponadto, w 2013 r. dyżur pełnić będzie weimarska Grupa Bojowa utworzona przez siły Polski, Francji i Niemiec. Podobnie jak w przypadku wcześniejszej Grupy, Polska będzie odpowiedzialna za koordynowanie jej przygotowania i funkcjonowania. W 2016 r. planowane jest utworzenie Wyszehradzkiej Grupy Bojowej.

 

Zaangażowanie w wojskowe operacje UE

Polscy żołnierze od 2004 r. obecni są w największej dotychczas wojskowej operacji UE, EUFOR Althea w Bośni i Hercegowinie, która zastąpiła działania natowskiej misji SFOR. Polscy żandarmi, obok policjantów, służą od października 2008 r. w misji obserwacyjnej w Gruzji (EUMM Georgia). Nasze operacyjne zaangażowanie nie ogranicza się jedynie do rejonów geograficznie bliskich Polsce. Braliśmy również udział w dwóch operacjach na kontynencie afrykańskim - EUFOR DR Congo (w 2006 r.) i EUFOR Tchad/RCA (w 2008 r.). W obu misjach polskie kontyngenty należały do największych. Delegujemy również dwóch oficerów do dowództwa EUNAVFOR Atalanta, operacji morskiej zwalczającej piractwo u wybrzeży Rogu Afryki.

 

PRZEWODNICTWO RP W RADZIE UE W RAMACH WPBiO

Uwarunkowania

Po wejściu w życie Traktatu z Lizbony w grudniu 2010 r., formalna rola prezydencji narodowej w obszarze WPBiO uległa zmniejszeniu. Większość zadań, wcześniej pełnionych przez państwo sprawujące prezydencję, zostało przejętych przez Europejską Służbę Działań Zewnętrznych (ESDZ). Dotyczyło to takich kwestii, jak przewodniczenie obradom ministrów i organów przygotowawczych Rady, czy ustalanie harmonogramów ich prac.

W obszarze WPBiO, prezydencja narodowa utrzymała jednak rolę inspirującą i stymulującą kierunki dyskusji na temat tej polityki. Poprzez możliwość organizowania spotkań i konferencji, prezydencja może nieformalnie, lecz potencjalnie skutecznie, wpływać na kształt debaty.  

Realizacja programu przewodnictwa

Celem polskich działań w sferze Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony było przede wszystkim ożywienie dyskusji nad sposobami zwiększenia skuteczności tej polityki.

Zgodnie z programem polskiego przewodnictwa przyjętym przez Radę Ministrów w czerwcu 2011 r., skoncentrowaliśmy się na czterech głównych obszarach tematycznych. Ważnym elementem przygotowania dyskusji nad polskimi propozycjami była tzw. Inicjatywa Weimarska, zgłoszona pod koniec 2010 roku.

Pierwszym obszarem była kwestia zwiększenia użyteczności Grup Bojowych UE. Postulowaliśmy m.in. wydłużenie dyżuru Grup Bojowych z 6 do 12 miesięcy oraz wzmocnienie współpracy tych formacji z podmiotami cywilnymi. Ponadto, proponowaliśmy partnerom rozszerzenie możliwości wspólnego finansowania kosztów związanych z użyciem Grup Bojowych, pokrywanych solidarnie przez całą Unię. Polskie propozycje zostały omówione m.in. podczas seminarium eksperckiego poświęconego tej problematyce, znajdując istotne odzwierciedlenie w rozstrzygnięciach przyjętych pod koniec polskiej prezydencji.

Wzmocnienie zdolności UE do planowania i prowadzenia operacji stanowiło kolejny obszar starań Polski w obszarze WPBiO. Temat usprawnienia mechanizmów planowania i prowadzenia operacji UE (z perspektywą ustanowienia stałej struktury planistyczno-dowódczej w przyszłości) należy do najbardziej dyskusyjnych w kontekście rozwoju WPBiO, bowiem część partnerów widzi w tym powielanie zdolności obronnych NATO i nadmierne wydatki. Wypracowany kompromis wskazuje potrzebę usprawnienia mechanizmu planowania i prowadzenia operacji UE, także w ramach istniejących struktur ESDZ. Przewiduje też precedensowe uruchomienie Centrum Operacyjnego UE na potrzeby koordynacji działań UE w Rogu Afryki.

Kolejną kwestią poruszaną podczas przewodnictwa był rozwój prac w zakresie inicjatywy Pooling and Sharing, dotyczącej efektywnego pozyskiwania i wykorzystywania zdolności obronnych. Przedsięwzięcie zostało zaproponowane przez Niemcy i Szwecję podczas nieformalnego spotkania ministrów obrony w Gandawie we wrześniu 2010 r., z kolei Polska dążyła do realizacji konkretnych projektów w jego ramach.

Polska zaangażowała się także w rozwój współpracy UE z partnerami wschodnimi, celem zrównoważenia aktywności międzynarodowej UE w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony, dotychczas skoncentrowanej na obszarach Afryki i Bałkanów. Dzięki zorganizowanej przez MON konferencji (Warszawa, 5-6 września 2011 r.), debacie w trakcie nieformalnego spotkania szefów resortu obrony we Wrocławiu i spotkaniu Rady UE ds. Zagranicznych w formule ministrów obrony w Brukseli, polskie starania doprowadziły do dyskusji na forum UE na temat praktycznej współpracy z partnerami wschodnimi w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony, zakładającej m.in. współpracę szkoleniową i w zakresie rozwoju zdolności obronnych, reformę sektora bezpieczeństwa oraz zaangażowanie partnerów w misje i operacje UE. Propozycje te omówiono w listopadzie 2011 r. w Kijowie, podczas wizyty szkoleniowej zorganizowanej przez MON, MSZ i Europejskie Kolegium Bezpieczeństwa i Obrony (European Security and Defence College – ESDC). Kwestia rozwoju współpracy ze wschodnimi sąsiadami UE została następnie włączona do treści grudniowych konkluzji Rady UE ds. Zagranicznych.

Obszarem zainteresowania Polski podczas przewodnictwa było również wzmocnienie współpracy UE z Sojuszem Północnoatlantyckim. Ze względu jednak na niekorzystny klimat polityczny (spór cypryjsko-turecki), uniemożliwiający osiągnięcie realnego postępu w tej kwestii, ostatecznie temat ten nie został umieszczony na liście resortowych priorytetów przewodnictwa. W grudniowych Konkluzjach Rady problematyka relacji UE-NATO została zaakcentowana w kontekście wzmocnienia praktycznej współpracy obu organizacji w zakresie reagowania kryzysowego, szczególnie w przypadkach jednoczesnego zaangażowania UE i NATO na tych samych teatrach działań.

Działania wspomagające

Realizacji programu polskiej prezydencji towarzyszyły działania wynikające z rutynowego harmonogramu prac Rady i działań Unii w sferze obronnej. Najistotniejsze z nich dotyczyły bieżących aspektów prowadzenia wojskowych operacji WPBiO, aktywności Europejskiej Agencji Obrony oraz współpracy edukacyjnej wojskowych ośrodków szkoleniowych państw członkowskich.

Prezydencja brała aktywny udział w pracach komitetów i grup roboczych, których tematem były operacje wojskowe w Bośni i w Rogu Afryki. Polska przyczyniła się do kompromisu w sprawie rekonfiguracji operacji EUFOR Althea w Bośni i Hercegowinie.

Bieżącą działalność EDA w obszarze jednolitego rynku uzbrojenia omówiono m.in. we wrześniu 2011 r. w Kielcach podczas seminarium na temat bezpieczeństwa dostaw, połączonego z Międzynarodowym Salonem Przemysłu Obronnego.

Podczas cyklicznego seminarium nt. programu „Erasmus wojskowy”, organizowanego przez każde państwo sprawującego prezydencję rotacyjną, poruszono problematykę współpracy w edukacji wojskowej (Warszawa, 12-14 października 2011 r.). Omówiono kwestie rozszerzenia zakresu wymiany edukacyjnej m.in. o wykładowców, możliwości finansowego i organizacyjnego wsparcia inicjatywy przez palcówki naukowo-badawcze, wypracowania procedur zgodnych z europejskimi standardami i systemu motywacyjnego, a także oceny doświadczeń z dotychczasowego funkcjonowania programu.

 

opr. DPBM MON